De Sassi van Matera

Er zijn twee Sassi, de Barisano en de Caveoso, gescheiden door de rotsuitloper waarop de Civita met de kathedraal staat. Het is geen gewoon oud centrum met een paar grotten erin: het zijn grotten die er in de loop van de tijd een gevel voor hebben gezet. Het huis is de holte; wat je van buiten ziet is alleen het later gebouwde deel. Het dak van de ene woning is vaak de straat van die erboven, en dat verklaart waarom je in de Sassi ook met een kaart verdwaalt.

De ontruiming

In de jaren veertig waren de Sassi een overbevolkte wijk zonder stromend water en zonder riolering, waar gezinnen de grot met hun dieren deelden en de kindersterfte zeer hoog was. Na het boek van Carlo Levi werd het een nationale kwestie, en in 1952 beval een bijzondere wet de ontruiming: ongeveer vijftienduizend mensen werden overgebracht naar wijken die er speciaal voor hoger werden gebouwd.

De Sassi bleven decennialang leeg, en decennialang golden ze als een schande die vergeten moest worden. De ommekeer kwam in de jaren tachtig met een nieuwe wet voor herstel, en in 1993 zette Unesco ze op de werelderfgoedlijst. Vandaag wordt er weer gewoond, en het moeilijke is te voorkomen dat het alleen nog hotels worden.

Wat je binnen ziet

De rotskerken verrassen het meest: uitgehakt in het tufsteen, met apsissen en zuilen die zijn ontstaan door steen weg te halen in plaats van op te stapelen, en in veel ervan zijn de Byzantijnse fresco's nog leesbaar. De Casa Grotta is een huis ingericht zoals voor de ontruiming, met het hoge bed, het weefgetouw en de stal in dezelfde ruimte: tien minuten daarbinnen verklaren meer dan een museum.

Onder het hoofdplein ligt de palombaro lungo, een in de rots uitgehakte waterkelder van een meter of vijftien diep, bepleisterd om het water vast te houden en tot in de jaren negentig vergeten. Je loopt er over vlonders doorheen, en je stem galmt.

Van de andere kant van de Gravina

Het punt waarop je de Sassi echt begrijpt ligt niet in de Sassi: het ligt aan de overkant van de Gravina, in het park van de Murgia Materana. Van daar zie je de hele stad tegen de wand kleven, en begrijp je dat ze niet op een heuvel is gebouwd maar in een canyon is uitgehakt. Je bent er in twintig minuten met de auto, of te voet via de bodem van het ravijn en aan de overkant weer omhoog, met de hangbrug als verbinding.

Ze is niet op een heuvel gebouwd: ze is in een canyon uitgehakt.

Het uitzicht vanaf de Murgia