Feesten die van ver komen
In Basilicata is de feestkalender nog de agrarische, en dat merk je: er wordt een boom geveld, een wagen vernield, een vuur ontstoken.
De Lucaanse feesten hebben één kenmerk dat ze van veel andere onderscheidt: bijna allemaal eindigen ze met iets dat wordt vernietigd of opgemaakt. Een wagen die aan stukken gaat, een boom die wordt geveld en weer opgericht, een vreugdevuur. Het zijn geen voorstellingen voor toeschouwers: het zijn riten die een dorp voor zichzelf uitvoert, en waar wie langskomt eenvoudigweg tot wordt toegelaten.
De Madonna della Bruna
Op 2 juli viert Matera het belangrijkste feest van de stad, en het slot is beroemd: de triomfwagen van papier-maché, in een jaar werk gebouwd en net door de straten gereden, wordt door de menigte bestormd en in enkele minuten met blote handen uit elkaar gehaald. Iedereen neemt er een stuk van mee naar huis. Ze noemen het lo strazzo, en het is geen getolereerd vandalisme: het is de rite, en het is de reden waarom de wagen elk jaar opnieuw wordt gebouwd.
Een jaar werk in enkele minuten vernietigd, en iedereen neemt er een stuk van mee naar huis.
Lo strazzo van de wagen, Matera, 2 juli
De boomriten
In de dorpen van de Pollino en de Lucaanse Dolomieten overleeft iets nog ouders: er wordt een boom in het bos uitgekozen, geveld, met ossen of met mankracht naar het dorp gesleept en op het plein opgericht, vaak geënt met de kruin van een andere boom. De bekendste is de Maggio di Accettura, tussen mei en juni en over meerdere dagen; vergelijkbare riten zijn er in Castelsaraceno, Rotonda, Viggianello, Terranova di Pollino en Oliveto Lucano.
Wie een kermis met kraampjes verwacht komt bedrogen uit: het slepen van de boom is een collectief karwei van uren, met honderden mensen die trekken, en het publiek staat erin in plaats van ervoor.
De zomerfeesten
In de zomer volgen de sagre de oogsten, van de peper tot de kastanje via de bonen van Sarconi en het brood. Het is de directste manier om goed en goedkoop te eten, en om een dorp in het binnenland vol te zien in plaats van leeg. De data wisselen per jaar en worden vaak laat bepaald: vraag het op de camping of in het dorpscafé, daar weten ze het meestal eerder dan het internet.
En de arbereshe-dorpen
In de arbereshe-gemeenten van de provincie Potenza, gesticht door Albanese vluchtelingen tussen de vijftiende en zestiende eeuw, is de kalender weer anders: Pasen wordt gevierd met riten van Byzantijnse traditie, in een taal die in Albanië niet meer wordt gesproken. San Paolo Albanese en San Costantino Albanese zijn de twee plaatsen waar dat het levendigst is.